‘Terwijl de frisgroene bladeren van de chardonnay plant, zo groot als kastanje bladeren, tot aan de nok van de kas reiken, heeft de onverwachte vorst die nacht in mei menig wijnboer in Nederland overvallen. Met schade aan planten als gevolg (…)’ schreef ik vorig jaar na een bezoek aan de indoor wijngaard De belaeving in Eghel in Limburg.

Vorstschade

In de loop van die bewuste vrijdagochtend d.d. 15 mei 2020 werd duidelijk wat de nachtvorst had aangericht. Bij een behoorlijk aantal wijngaarden in het hele land bleken de jonge kwetsbare scheuten bevroren en werden zwart. De vorstschade zorgde voor een oogstvermindering en dus minder opbrengst.

Voorjaarsvorst is een groot risico in de wijnbouw in koelere klimaten. Wijnboeren houden bij koude nachten in april/mei – waarbij sprake is van helder weer en weinig wind (*) – hun hart vast. Tot na IJsheiligen. Volgens één van de oudste begrippen uit de volksweerkunde is er tot 16 mei kans op vorst. IJsheiligen zijn de naamdagen van een aantal katholieke heiligen en ontlenen hun namen aan het gevaar van nachtvorst voor het gewas dat in het voorjaar in bloei staat.

Vorstbestrijding in de wijngaard

De meivorst vorig jaar is voor een aantal wijnboeren aanleiding geweest om actief aan vorstbestrijding te doen. Bijvoorbeeld nachtvorstberegening. Door het besproeien van de wijnstokken ontstaat een laagje ijs. Dit biedt de jonge knoppen bescherming tegen bevriezing.

Wijngaard Aan de Breede Beek in Gelderland

Een andere oplossing is de Frostbuster. Deze machine verwarmt lucht met een gasbrander. De verwarmde lucht wordt tussen de rijen wijnstokken geblazen.

Overige maatregelen om vorst te bestrijden zijn: vuurpotten (vorstkaarsen) of fakkels in de wijngaard waardoor de grondtemperatuur met anderhalve graad stijgt; bio-eiwit op de planten spuiten wat enige bescherming biedt. Desnoods de hele nacht met een tractor door de wijngaard rijden om op deze manier warmte en lucht te circuleren. In Frankrijk en Nieuw Zeeland worden zelfs helikopters en windmachines ingezet in de strijd tegen de voorjaarsvorst.

Frostbuster van Landgoed Overst Voerendaal in Zuid-Limburg

Nachtvorst in 2021.

In april regende het berichten over de wijngaarden die in Frankrijk getroffen waren door de vrieskou. Ook in Nederland waren een aantal ijskoude nachten voor de wijnboeren bijzonder spannend. Wijngaard de Frysling uit Friesland paste twaalf keer de nachtvorstberegening toe, De Wijnmakers uit Overijssel zelfs vijftien keer, waaronder een aantal maal om het systeem te testen.

Ook Landgoed Overst Voerendaal in Limburg is in april zeven dagen in touw geweest om vorstschade te voorkomen. Doorgaans is dat in april hooguit twee keer leert de ervaring van de wijnboeren. Landgoed Overst Voerendaal heeft dit jaar de Frostbuster preventief ingezet. Met succes want er is geen schade.

Dat er vooralsnog – ondanks de vrieskou – in Nederland geen sprake is van vorstschade komt omdat de natuur als gevolg van het koude voorjaar achter op schema loopt.

Ruud Verstegen van Landgoed Overst Voerendaal legt uit: ‘Vorig jaar zijn wij in Nederland behoorlijk getroffen door de nachtvorst in mei. De druiven waren al in groeistadium 53/55 en erg kwetsbaar. We zitten nu in stadium 11’. Zie schema hieronder.

Ook Jeroen van der Eng van Wijndomein Stokhem in Limburg bevestigt dat ‘IJsheiligen 2020’ voor wijnboeren een heftige was. Een aantal wijngaarden liggen op een gunstige helling. Jeroen: ‘Koude lucht is zwaarder dan warme lucht en zakt daardoor naar het dal. De meeste koude lucht stroomt bij mij van de berg’.

Volgens de IJsheiligen zijn dit de laatste dagen in het voorjaar waarop nachtvorst kan optreden. Fingers crossed.

(*) Met nachtvorst doelen we op stralingsvorst (vorst aan de grond) bij een windstille nacht. Windvorst ontstaat door Noordoosten wind die koude lucht aanvoert . Vorstbestrijdingsmaatregelen helpen alleen tegen stralings-kou.